Wie bij Europa aan Brussel denkt, zit niet per se fout. Maar het houdt Europa wel gevangen in het idee van iets dat ver afstaat van het dagelijks leven. Behalve voor de Brusselse bubbel natuurlijk. Barst de bubbel als we verder dan Brussel kijken? Wat valt op tijdens een rondje langs de Europese steden?

Europese steden werken onderling al heel veel samen, zonder dat dit veel aandacht krijgt. Neem mobiliteit. Terwijl nationale overheden nationale belangen beschermen, zoeken steden via stedennetwerken als Eurocities naar manieren om internationaal treinverkeer beter te laten functioneren. Europees denken als een pragmatische oplossing die ervoor zorgt dat mensen makkelijker, sneller en duurzamer grenzen kunnen oversteken.

Hetzelfde geldt voor energie en digitalisering. Europese ambities voor een klimaatneutraal en digitaal verbonden continent landen uiteindelijk in steden. Daar worden oplossingen getest, opgeschaald en gedeeld via netwerken als Energy Cities en het Smart Communities Network. Wat ontstaat, is een web van samenwerking dat zich weinig aantrekt van nationale grenzen.

Dat web overstijgt uitvoering. Steden wisselen niet alleen kennis uit, maar formuleren gezamenlijke prioriteiten, beïnvloeden Europees beleid en trekken samen op richting instituties. De impact van deze grotendeels onder de radar opererende Europese netwerken groeit. Als het web zo ook bestuurlijke trekken begint te vertonen, ontstaat natuurlijk wel de vraag wie er aan tafel zit, en wie niet.

Als onderdeel van Eurocities inspireren steden elkaar met manieren om jongeren actiever te betrekken bij de democratie. Milaan werkt aan een jongerenberaad over klimaat, Bilbao betrekt jongeren via panels en participatieve begrotingen en Leeuwarden zoekt naar nieuwe manieren om jongeren mee te laten praten over vraagstukken als wonen. Europese steden als proeftuin voor democratische vernieuwing, eigenlijk.

Ondertussen profileren burgemeesters zich als verdedigers van democratische waarden. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema liep vorig jaar – net als tientallen Europarlementariërs – uit solidariteit mee in de door Viktor Orbán verboden Pride-mars in Boedapest. Burgemeester van Barcelona Jaume Collboni sprak uit dat het bij uitstek de Europese steden zijn waar Europese waarden verdedigd worden. Burgemeester van Boedapest Gergely Karácsony richtte het Pact of Free Cities op, als gezamenlijke vuist tegen populistisch nationalisme.

Amsterdam, Barcelona en Boedapest laten zien waar Europa stilletjes óók vorm krijgt: buiten de Brusselse bubbel, in het nog vaak onzichtbare web van gedeelde belangen en waarden tussen haar steden.